Operasyon haberlerini savcı mı yazıyor?

Umut Operasyonu nihayet iddianame haline geldi. DGM Savcısı Hamza Keleş, hazırladığı metni basına açıkladı. Keleş’in sözleri ve iddianame içeriği 13 Temmuz tarihli gazetelerde haberleştirildi.

Adı üstünde, bu bir “iddia.” Savcı görevini yapıyor, iddia ediyor. İddialarının doğru, geçerli olup olmadığına karar verecek olan kurumu da biliyoruz: Yargı.

Türk basınının devlet kurumlarından gelen iddiaları hakikat hükmünde kayıtlara geçirdiğine dair son örnek, Umut Operasyonu’nun bizzat kendisi olmuştu. Polis tarafından yapılan açıklamaları gazetelerin nasıl haberleştirdiğini, bu açıklamaların gerçekle hiçbir alâkasının olmadığının ortaya çıkması üzerine aynı gazetelerin ne hale düştüğünü bir kez daha hatırlamak isteyenler, arşivimizdeki “Umut Operasyonu” bölümüne bakabilirler; burada tekrar etmeyeceğiz.

Sütten ağzı yananın yoğurdu üfleyerek yemesi gerekmez mi? Sahibi DGM Savcısı da olsa, bir iddiayı haberleştirirken buna uygun bir sunum, buna uygun bir dil kullanmak gerekmez mi? Olan bitenden hiç ders çıkarılmadığını iddia etmiyoruz, ama olmaması gerekenlerin olması gerekenlerden daha ağır bastığını da söylemek zorundayız. Bakın meselâ Hürriyet ne diyor başlığında ve spotlarında: “Umut’ta İran şoku... Umut Operasyonu ile ilgili iddianameyi tamamlayan Ankara DGM Savcısı Keleş, Uğur Mumcu, Bahriye Üçok, A. Taner Kışlalı ve Muammer Aksoy cinayetlerinin İran’la direkt bağlantılı olduğunu ve bu kez kesin çözüldüğünü açıkladı.”

İşlerin hiç bu kadar kesin olmadığını anlamak için, Milliyet’in haberine bir göz atmak yeterli olacak: “(...) Ancak Mumcu, Aksoy, Üçok ve Kışlalı cinayetlerinin kararlarının bizzat suikastları gerçekleştirenlerce verildiği, sanıkların eylemler için talimat almadıkları vurgulandı. Böylece İran destekli oluşumun deşifre olmadığı ifade edildi.” (Bu arada Milliyet’in spotunda da “cinayetleri SAWAMA yönlendirdi” ibaresini okuduğumuzu kaydedelim.)

Bir iddiayı haberleştirirken seçtiği dil nedeniyle de Hürriyet’in üzerinde durmak gerekiyor. Gazete, iddianameyi ve savcının iddialarını aktarırken bir kez bile “iddia etti, öne sürdü” gibi yüklemlere başvurmuyor. Hürriyet’in sevdiği ve kullandığı yüklemler şunlar: “Açıkladı... aydınlattı... bildirdi... kaydedildi... belirlendi...”

Gazetelerin savcılık iddianamesini haberleştirirken kullandıkları başlıkları, spotları ve yüklemleri aşağıda okuyabilirsiniz. Listeye geçmeden önce bir hususa kısaca değinelim: Operasyona ve ona bağlı iddianameye kuşkuyla yaklaştıklarını bildiğimiz bazı “İslâmî” gazetelerin de ilginç bir şekilde Hürriyet’in yüklem listesini benimsediğini görüyoruz. Buradan anlıyoruz ki, sorun yalnızca siyasî, ideolojik bir kasıttan değil aynı zamanda meslekî reflekslerin yetersizliğinden kaynaklanmaktadır.

Milliyet:

Başlık ve spotlar: “Umut’ta 9 idam istendi, 22 eylem aydınlandı... Mumcu, Aksoy, Üçok ve Kışlalı cinayetleri çözüldü, UMUT Tahran’da saklı... Cinayetleri SAWAMA yönlendirdi.”

Yüklemler: “Vurgulandı... kaydedildi... tespit edildi... bildirildi... anlatıldı... “

Zaman:

Başlık ve spotlar: “Umut Operasyonu ile 4 cinayet aydınlandı... DGM Savcısı Hamza Keleş, Bahriye Üçok, Muammer Aksoy, Uğur Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı cinayetlerinin çözüldüğünü söyledi.”

Yüklemler: “Bildirdi... belirtti... söyledi... ifade etti...”

Radikal:

Başlık ve spotlar: “Umut’ta 9 idam... ‘Umut’ artık yargıda... Sanıkların İran gizli servisi SAWAMA’dan destek aldığı da ifade ediliyor... Savcı Keleş (...) ‘Mumcu, Üçok, Aksoy ve Kışlalı dahil birçok cinayet aydınlatıldı’ dedi.”

Yüklemler: “Belirtti... ifade edildi... savundu... bildirdi... vurguladı... kaydetti... açıkladı...”

Yeni Binyıl:

Başlık ve spotlar: “DGM Savcısı Hamza Keleş Umut’ta ikna oldu... Savcı Keleş ikna olmuş: ‘Üçok, Aksoy, Mumcu ve Kışlalı suikastlarını çözdük.’”

Yüklemler: “Belirtildi... iddia edildi... ileri sürdü...”

Star:

Başlık ve spotlar: “9 Suikast sanığına idam istendi... Umut Operasyonu iddianamesinde Kışlalı, Mumcu, Üçok ve Aksoy suikastları en ince ayrıntısına kadar anlatılıyor.”

Yüklemler: Yok. (Star, “İddianameden satırbaşları” aktarmış ve böylece yüklem kullanmaktan kaçınmış.)

Cumhuriyet:

Başlık ve spotlar: “Dokuz sanık için ölüm cezası istendi... Savcı Keleş (...) Bahriye Üçok, Muammer Aksoy, Uğur Mumcu ve Ahmet Taner Kışlalı cinayetlerinin çözüldüğünü söyledi.”

Yüklemler: “Söyledi... bildirdi... belirtti...”

Akit:

Başlık ve spotlar: “Savcı kafa karıştırdı... Katil zanlısı diye teşhir edilip tatbikat yaptırdılar. Soruşturma tamamlanıp iddianame hazırlanınca örgüt üyesi olmaktan suçladılar.”

Yüklemler: “Savundu... belirtti... söyledi... ifade etti...”

Yeni Şafak:

Başlık ve spotlar: “Suikast uymadı, örgüt verelim... Umut Operasyonu balon gibi sönüyor. Savcı, suikastle bağlantıları olmayan Karakuş ve Çelik’e örgüt suçundan idam istedi.”

Yüklemler: “İddia etti... “

Sabah:

Başlık ve spotlar: “Umut Operasyonu iddianamesi: ‘Faili meçhuller çözüldü’... Mumcu, Üçok, Aksoy ve Kışlalı suikastlarının aydınlatıldığını belirten Keleş, İran’ı suçladı.”

Yüklemler: “Belirtildi... iddia edildi... ileri sürdü... vurguladı...”